Thursday, November 24, 2005

די מצב אמאל



(די אלטע זיצען אין שול, נאר קיין יוגנט איז ניט דא)

As described in the words of Yom Tov Erlich, z"l.

שווארצע וואלקנס זענען אנגעקומען,
און פארשטעלט פון זוהן די שיין,
און א טרויער האט ארומגענומען,
אט דער קליינער שטעטל מיין,

וואס געבליבן איז דער ליבער חדר,
א מאדערענע שולע איז דארט,
אין די שולן דאווענט מען כסדר,
נאר קיין יוגנט איז ניט דא,

און עס טראגט זיך איין הילכיגער געלעכטער,
פון די קלוגן טאג און נאכט,
און זיי די ערליכע זוהן און טעכטער,
פון דער השכלה אריינגענארט,

אלעס איז צינויפגעמישט צוזאמען,
אלעס טאנצט און זינגט מיט פרייד,
נישט איין טאטע נישט איין מאמע,
פון וועלכע געגאנגען יונגערהייט,

עס ברענט די הויז עס ברענט אויך די ישיבה,
אין יעדן הויז א גרויסער בראך,
מען רייסט קריעה און מען זיצט שבעה,
אויף קינדער וועלכע לעבן נאך,

א גריס פון די שטעטאלאך, די ווינקאלאך די שיינינקע,
א גריס אייך פון דער ליבער אלטער היים,
א גריס אייך פון די געסאלאך, די הייזאלאך די קליינינקע,
א גריס פון יעדן גערטנדל און בוים,

די ישיבאלאך פארלאזענע, די שכנדלאך פארשלאסענע,
די הייזער פול מיט טומל און מיט שרעק,
די הערצאלאך צוריסענע, די ליפאלאך צוביסענע,
די קינדער וועלכע זענען ווייט אוועק.

I see that for some reason he blames the Haskoloh only, why no introspection?

Why only sitting Shivah and tearing Kriah?

12 comments:

farshtei nisht said...

can you translate, please :(

Anonymous said...

That's a powerful poem. Thanks. Where did you get it from ? Did he make it into a song? He was a song writer and a poet ? Maybe you can give some more background on him.

Hirshel Tzig said...

So many requests, so little time....

I'll try iy"h

Hirshel Tzig said...

Yom Tov Erlich was a Stoliner Chossid from Vohlin. He spent part of WW2 in Samarkand with Chasidei Chabad (amongst others) and left with the Eshalonen to Poland and on to America.

He composed the lyrics to his songs, although most of the tunes were either take-offs on classical music, or Stoliner Niggunim.

more to come....

Hirshel Tzig said...

מען דארף בעהאלטען
א ספאדיק אן אלטען
אין חדרי חדרים זייער גוט
ס'וועט זיין א וואונדער
פאר אונזערע קינדער
אז אין דעם איז געגאנגען אן ערליכען איד

מען דארף געדענקען און שטארק נאכבענקען די דורות וואס זענען פון אונז אוועק
וואו זיי זענען געווען
און וואס מיט אונז איז געשעהן
עס כאפט זיך א מורא און א שרעק

שאל אביך ויגדך
זקניך ויאמרו לך
פון טאטעס צו פארכטען
און פון זיידעס צו פארשטען
תורה ויראה נאך און נאך

ס'זאל שוין קומען פון וואס די נביא שרייבט
אלי'הו הנביא שוין צו זעהן
והשיב לב אבות, לב אבות על בנים
און מיט א ספאדיק אקעגן משיח צו גיין

Anonymous said...

I see again that he was a powerful writer. Yasher kayach.

I do want to comment re "Why only sitting Shivah and tearing Kriah?" and the related words by YTE. I wonder how often actually people sat shiva just for children who went off the derech/were farfirt by haskolo, as opposed to ch"v cases of shmad R"l. Did people actually do that or is he just or mostly using poetic license with that ? I suspect the latter. Maybe Kurenitzer can weigh in on that.

Also I am curious re his use of the word spodik, as opposed to streimel, etc. Was that due to his Vohlin'er roots ? Kurenitzer ?

Hirshel Tzig said...

THE LAST ONE IS NOT A YTE SONG!

Hirshel Tzig said...

in Vohlin they wore Shtreimlach, those few who did, mostly Rebbes and their children. Until Today Stoliners for the most part wear hats on Shabbos, unless you have a special dispensation from the Stoliner Rebbe, like if your father wears one or you're fom a Yerushalmi family.

Anonymous said...

"THE LAST ONE IS NOT A YTE SONG!"

Where is it from then?

Hirshel Tzig said...

It's an old song, I don't remember from whence, I'll try B"N to find out.

Tamara said...

I second the request for translation. Forgive us former reform Jews who can only read Hebrew, but have no clue what it means. Oh, that is, read HEbrew with vowels :)

Hirshel Tzig said...

I'm working on it, Tamara. It's just that translating poems is not my thing.